TSKB Teknolojik Dönüşümü Anlamak Raporunu Yayımladı
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. Ekonomik Araştırmalar departmanı, küresel ekonomik büyümedeki yavaşlama ve Türkiye'nin teknoloji alanındaki gelişim gereksinimi çerçevesinde hazırladığı 'Teknolojik Dönüşümü Anlamak' başlıklı raporunu kamuoyuyla paylaştı. Çalışma, teknolojik dönüşümü şekillendiren temel eğilimleri ortaya koyarken yapay zekânın verimlilik ve istihdam üzerindeki etkilerini mercek altına alıyor. Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.'nin basın bültenine göre rapor, yeni teknolojilerin ekonominin geneline yayılmasını sağlayacak politikalara odaklanıyor.
Yüksek Teknoloji Üretiminde Hangi Eğilimler Görülüyor?
Türkiye imalat sanayisinde yüksek teknoloji üretiminin artış göstermesine rağmen toplam üretim içindeki payının sınırlı kaldığı ve teknoloji açığının sürdüğü raporda belirtiliyor. 2010-2025 döneminde imalat sanayinde reel üretim yıllık ortalama %5,5 büyürken, yüksek teknoloji üretimi %11,5 artış gösterdi. Savunma sanayi parçasını oluşturan hava taşıtları ve uzay araçları imalatı ise aynı dönemde %18,2 büyüyerek ciddi şekilde ayrıştı.
Bu yüksek artışa rağmen düşük başlangıç seviyesi nedeniyle yüksek teknoloji ürünlerinin toplam üretimden satışlar içindeki payı 2025 yılında %3,6 düzeyinde kaldı. Orta-yüksek teknoloji ürünlerinin üretimden satışlar içindeki payı ise %25,0'dan %28,8'e yükseldi. Rapora göre bu gruptaki dış ticaret açığı ise sürekliliğini korumaya devam ediyor.
Yapay Zekânın İstihdam Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Bilgisayar ve internete kıyasla çok daha hızlı yayılan yapay zekâ ile dijitalleşme ivme kazanırken, küresel istihdamın yaklaşık beşte birinin üretken yapay zekâdan etkileneceği tahmin ediliyor. Üretken yapay zekâyla doğrudan örtüşen alanlarda kadın çalışan oranı yüksek seyrederken, 22-25 yaş grubundaki genç istihdamında düşüş gözleniyor. Bu doğrultuda söz konusu gruplara yönelik özel destekleyici önlemlerin önem arz ettiği vurgulanıyor.
Raporun sunuş bölümünde Dr. Burcu Ünüvar "Yapay zekâya soralım mı?" sorusunu yöneltirken, temel ihtiyacın iş yapış şekillerini kamusal yarar gözeterek ve geride kimseyi bırakmayacak şekilde dönüştürmek olduğuna dikkat çekti. Çalışma, yapay zekânın kendi başına verimlilik artışının tek sürükleyicisi olmadığını ve bu teknolojiden faydalanmanın dijitalleşmeye ve insan sermayesine koşullu olduğunu ortaya koyuyor.
Stratejik Yatırımlar Hangi Alanlarda Yoğunlaşıyor?
Yapay zekâ, yarı iletkenler, kritik mineraller ve temiz teknolojiler gibi stratejik alanlar doğrudan yabancı yatırımları giderek daha fazla yönlendiriyor. Yapay zekâ, yarı iletkenler, kritik mineraller ve temiz teknolojileri kapsayan stratejik alanların toplam sıfırdan yatırımlar içindeki payı 2020'deki %16 seviyesinden 2025'te %44'e yükseldi. Stratejik sektörlerdeki sıfırdan yatırımların %72'si yüksek gelirli ülkelere yöneliyor.
Ayrıca model geliştirme, çip üretimi ve veri merkezi altyapılarında ciddi bir küresel yoğunlaşma dikkat çekiyor. ABD merkezli 5 şirket olan Amazon, Google, Meta, Microsoft ve Oracle, yapay zekâ uygulamaları için gereken hesaplama kapasitesinin büyük bir bölümünü sağlıyor. Bu beş şirketin sermaye harcamaları 2025 yılında 412 milyar dolara ve ABD gayri safi yurt içi hasılasının %1,31 seviyesine ulaştı.
Teknolojik Dönüşüm İçin Hangi Politikalar Öneriliyor?
Raporda, teknolojik dönüşümün ekonominin geneline yayılması ve verimlilik artışının sağlanması için yeni teknolojilerin geliştirilmesine yönelik politikaların teknoloji difüzyonunu destekleyen yaklaşımlarla birlikte ele alınması gerektiği ifade ediliyor. Gelişmekte olan ekonomilerin stratejik bir önceliklendirmeye giderek yapısal dönüşüme destek verecek belirli aktivitelere odaklanması gerekiyor.
Sanayi politikaları kapsamında sağlanacak teşviklerin ülkenin yeteneklerine yakın ancak yapısal dönüşüme yol açacak teknolojileri hedeflemesi öneriliyor. Ayrıca yeşil dönüşümün ve yapay zekânın ihtiyaç duyduğu altyapı yatırımlarını önceliklendirmenin dönüşümü hızlandıracağı ve doğrudan yabancı yatırımları teşvik edeceği belirtiliyor.
Sektör Profesyonelleri İçin Çıkarımlar
- Sınırlı Pay: Yüksek teknoloji üretimi yıllık ortalama %11,5 artarken satışlar içindeki payı %3,6'da kaldı.
- Stratejik Yatırım: Kritik teknolojilerin sıfırdan yatırımlar içindeki payı 2025 yılında %44 seviyesine çıktı.
Sıkça Sorulan Sorular
Teknolojik Dönüşümü Anlamak Raporu Kim Tarafından Hazırlandı?
Rapor, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. Ekonomik Araştırmalar departmanı ve Dr. Barış Güven tarafından hazırlandı.
Yüksek Teknoloji Ürünlerinin Satışlar İçindeki Payı Ne Kadar Oldu?
Yüksek teknoloji ürünlerinin toplam üretimden satışlar içindeki payı 2025 yılında %3,6 düzeyinde gerçekleşti.
Stratejik Sektör Yatırımları Nasıl Bir Değişim Gösterdi?
Yapay zekâ, yarı iletkenler, kritik mineraller ve temiz teknolojileri kapsayan stratejik alanların toplam sıfırdan yatırımlar içindeki payı 2020'deki %16 seviyesinden 2025'te %44'e yükseldi.
